Uit de praktijk

Ik krijg regelmatig clienten bij me die zijn verwezen door huisartsen of fysiotherapeuten.

De cliënt heeft fysieke klachten zoals bijvoorbeeld lage rugpijn, schouder en nek klachten, hoofdpijn of buikpijn.

Fysieke klachten waarbij regulier van alles is onderzocht en uitgesloten en het vermoeden bestaat dat de klachten psychosomatisch zijn. Dit betekent niet dat klachten minder echt zijn!

Laatst kreeg ik een cliënt met heftige schouderklachten. Hij kon zich niet meer concentreren op zijn werk en slapen lukte ook niet lekker. Hij was via de huisarts doorgestuurd.

We gingen aan de slag. Na het intakegesprek begon hij met het visualiseren hoe hij zijn lichaam inging naar de veroorzaker van de klachten. Na een redelijk juiste voorstelling van de binnenkant van het lichaam en het aanbrengen van allerlei verzachtende middelen op de pijnlijke plekken en het loslaten van strakgespannen spierweefsel kwam er een punt waarop duidelijk werd waarom die spieren zo gespannen waren.

Bij het aanbrengen van warmte om de spieren te ontspannen kwam er onverwerkte rouw naar boven.

Na de sessie herinnerde hij zich opeens dat de klachten ook rondom het overlijden begonnen waren en hij nooit gedacht had dat hier een verband tussen kon zitten.

Het niet praten over zijn verdriet en het wegstoppen hiervan had volgens zijn hernieuwde inzicht de klachten geleidelijk erger gemaakt.

Enigszins verbaast ging hij na 2 jaar zonder schouderklachten de deur uit. Hij belde een week later op dat hij weer goed kon slapen en de pijn sterk verminderd was.

De volgende afspraak gaan we met het rouwproces aan de gang.

Uiteraard moeten fysieke oorzaken altijd uitgesloten worden maar soms heeft het lichaam ons gewoon iets te vertellen.

Marjolein Prins-Leeseman 

Psychosociale begeleiding & Hypnotherapie 

www.inspiretobe.nl 

www.prikkelbaredarmtherapeut.nl

06-51308020

Aangesloten registertherapeut bij 

NBVH, RBCZ, SCAG en Vereniging PDS-therapeuten.

Met de beste intenties jezelf saboteren

 

Rob de Nijs zong er lang geleden een nummer over, over angst: “er is geen banger hart dan dat van mij, kan zo niet langer anders keert het zich nog tegen mij”. Behalve een leuk deuntje wat de hele dag in je hoofd kon blijven zitten, spreekt het de meeste mensen ook aan. Want zeg eens, waar ben jij het aller bangste voor? En dan heb ik het even niet over spinnen of hoogtevrees maar over je aller diepste binnenste…je weet wel, gevoelens en zo.

Zo’n angst die vrijwel altijd op de loer ligt, zo een waar je het eigenlijk niet zo graag over hebt, of wil bekennen, zo een die je naar beneden kan halen en je weghaalt bij wat je eigenlijk graag wil in je leven. Of misschien wel een angst die grotendeels jouw leven leidt en bepaalt, in plaats van andersom, en je leven behoorlijk in de war kan schoppen.  

Overlevingsmechanismen

De meesten van ons hebben er meerdere, soms wel drie, want deze basale angsten horen nou eenmaal bij ons mens zijn. We ontwikkelen hiervoor allerlei overlevingsmechanismen die vaak ‘aan’ blijven staan in de loop van ons leven, zelfs als we deze allang niet meer nodig hebben. Deze angsten hebben vaak een oorsprong in je jeugd. Dat we hier allemaal in meer of mindere mate mee te maken hebben is een ding, maar hoe we er later mee om gaan kan sterk bepalen hoe jouw leven eruit komt te zien en wat voor keuzes je maakt. Hoe we ermee omgaan bepaalt vaak of we zeggen ‘zie je nou wel’ met als gevolg dat we er de volgende keer nog sterker in gaan geloven. 

Hier volgen er een aantal. Welke herken jij? 

De angst om verlaten te worden

De angst om verlaten te worden gaat over verlies. Dat gevoel als je partner boos op je is, dat je hoofd op hol kan doen slaan en je zo’n knagend gevoel kan geven dat hij/zij je wel zal verlaten. Of als je baas boos is omdat een project niet helemaal goed is gegaan dat je hart op hol slaat en je zeker weet dat hij je snel gaat ontslaan. Dat je niet durft te zeggen wat je ergens van vindt of doet alsof er niets is omdat je bang bent dat diegene jou dan niet leuk meer zal vinden. De angst dat je alleen achterblijft.   

De oorzaak 

De oorzaak ligt vrijwel altijd in echt verlaten zijn in het verleden. Een verlies op jonge leeftijd, soms letterlijk, soms door een scheiding. Een van de ouders die voor korte of langere tijd niet meer in beeld was. Maar ook een einde aan een relatie met goede vrienden of partner of verhuizing van een goede jeugdvriend. Maar ook een ouder die niet fysiek wegging maar zich emotioneel terugtrok als je iets verkeerd deed of te druk was met zichzelf en nooit voor je opkwam. Met als gevolg het alleen moeten of gaan uitzoeken.   

Gevolg

Er zijn verschillende manieren waarop mensen hiermee omgaan. 

1) omdat je logischerwijs bang bent dat je weer verlaten wordt, ga je juist erg hangen aan anderen om er maar voor te zorgen dat iemand niet weggaat. Je bv. ongerust maken als je een tekstbericht hebt gestuurd en iemand heeft het gelezen maar antwoord niet en vervolgens acht berichten sturen. Claimen van mensen uit angst het contact te verliezen.

2) Je raakt wel van streek omdat je tekstbericht niet beantwoord wordt maar zegt dat het niet uitmaakt. Je zegt “het geeft niet hoor”. Je past je aan om de pijn en ongerustheid te proberen te vermijden door het gevoel te onderdrukken. Soms lijkt dit geheel onbewust te gaan. Vaak kom je in gesprekken ook niet tot de kern, je blijft eromheen draaien. Als de ander je maar leuk blijft vinden, maar wat jij wil laat je niet aan bod komen.  

3) Je hebt ooit besloten om je juist helemaal niet meer te hechten aan iemand en zogenaamd niemand nodig te hebben omdat vroeg of laat iemand je toch verlaat. Je durft niemand te vertrouwen en dichtbij te laten komen. Niet dat je niet aardig bent tegen mensen maar je laat ze gewoon niet echt dichtbij komen. Hierdoor zijn je relaties meestal oppervlakkig omdat je amper je kwetsbaarheid en eigen ik durft te tonen en zo op afstand blijft. Veilig maar ook erg eenzaam. Vaak is er sprake van ontkenning omdat de waarheid te pijnlijk kan zijn en soms ligt er een niet afgerond rouwproces aan ten grondslag.   

4) Je wordt boos als je het gevoel krijgt dat iemand je zou kunnen gaan verlaten of gevoelens minder worden. Als je partner boos is, of je baas niet blij met je project ga je in de aanval. Je gaat in de tegenaanval en beschuldigt anderen ervan de schuldigen te zijn. Dit moet echter niet verward worden met het aangeven van je grenzen. Dit is meer een strategie om de ander op afstand te houden om de eigen pijn niet te hoeven voelen. 

Je kunt ook al naar gelang de situatie een andere strategie kiezen maar meestal is er wel een voorkeur. Altijd blijft er onder die gevoelens die hunkering naar echte connectie met iemand, wederzijds begrip en erkenning.  

Het gevaar

Er gebeurt precies wat je al dacht. Je partner gaat inderdaad weg omdat je geen echte connectie aangaat, of te veel drama veroorzaakt. Je baas ontslaat je vanwege je agressieve aanpak. Je vrienden weten niet goed wat ze aan je hebben omdat je nooit echt lijkt te zeggen wat je denkt en je nooit eens kwetsbaar op durft te stellen. 

 

De angst voor afwijzing

Afwijzing en verlatingsangst zijn een beetje familie van elkaar. Verlatingsangst gaat over verlating en verlies, afwijzing is vermeden worden. Het gaat niet alleen over iemand de rug toekeren maar ook over kritiek, veroordeling, niet goed genoeg zijn in de ogen van anderen. En niet om je gedrag maar om wie je bent. 

De oorzaak 

Kritische ouders en leraren of andere autoritaire personen die je in het verleden het gevoel hebben gegeven dat je jezelf moest schamen en je schuldig moest voelen om wie je bent. Dit maakt je niet alleen gevoelig voor kritiek en afwijzing van anderen maar vaak slaan deze stemmen ook naar binnen waardoor je ook steeds kritiek op jezelf hebt en niet aan je eigen verwachtingen voldoet. Vaak ben je jezelf er helemaal niet van bewust dat die innerlijke stemmen helemaal niet van jou zijn en soms ook wel. 

Gevolg

Net als bij verlatingsangst kun je jezelf beschermen tegen afwijzing door afstand te houden in relaties, oppervlakkig te blijven. Of juist aanvallend te reageren, andere afwijzen voor ze jou kunnen afwijzen. Ook de angst dat mensen door je heen kijken en zien dat je toch niet zo goed bent kan een grote rol spelen, immers is je altijd verteld dat je niet goed genoeg bent, dus hoe goed je ook functioneert, dat kan niet kloppen. Het beeld dat het een kwestie van tijd is, voor mensen hier doorheen kijken, zien dat je toch niet zo goed bent en je afwijzen kan hardnekkig zijn. Innerlijke stemmen kunnen de boventoon gaan voeren zoals: “dat kan ik toch niet”, “daar ben ik niet slim genoeg voor”, “dat verdien ik niet”. Vaak draag je een masker in verschillende situaties die je gevoelens verbergen. Achter het masker ben je vaak eenzaam terwijl je juist hunkert naar echte connectie en verbondenheid. 

Het gevaar

Anderen zien alleen het masker en krijgen nooit de echte jij te zien waardoor al je relaties oppervlakkig blijven. Je zelfkritiek en de hoge verwachtingen die je jezelf oplegt maken je kwetsbaar voor stress en verslavingen, zoals drugs, alcohol, eetproblemen, porno en zelfmutilatie. Er gebeurt precies waar je zo bang voor bent. Anderen gaan weg omdat je ze niet dichtbij genoeg laat komen om je te leren kennen. 

 

De angst om te falen

De angst om te falen is eigenlijk afwijzing en angst om verlaten te worden ineen. Het gaat niet zozeer over anderen maar vooral over jezelf. De verwachtingen van jezelf zijn hoog. Er is veel zelfkritiek en mogelijk ook sprake van perfectionisme. Het perfectionisme kan weer leiden tot uitstelgedrag

De oorzaak

Het gevoel hebben gekregen alleen iets waard te zijn bij goede prestaties, vaak gaan deze prestaties over hoge cijfers, geld, titels en succesvol zijn en minder over plezier in wat je doet en voldoening. Soms zit daar een succesvolle ouder boven of hoge verwachtingen van ouders. Wat men waard is, is gaan afhangen van succes aan de buitenkant. Aangezien dit nooit genoeg is, leidt dit tot zelfkritiek. 

Gevolg

Het leven van een workaholic of een perfectionist is zwaar. De enige manier om van dat gevoel af te komen is nog harder werken, nog meer doen maar het is nooit genoeg.

Het kan ook compleet de andere kant opgaan, de faalangst maakt dat iemand vastloopt, niets meer doet en het gewoon opgeeft. Het maakt ook allemaal niet uit. Een alles of niets manier van denken. 

Het gevaar

Perfectionisme holt je uit, je kans op een burn-out is groot maar blijft ook na een burn-out aanwezig als je de onderliggende mechanismen niet begrijpt. Vaak is er ook een verslavingsgevoeligheid. Alles om even dat gevoel te verdoven. Doordat alles zo naar buiten gericht is, is er weinig echte connectie met jezelf of anderen. Je laat in feite anderen jouw leven bepalen. Er is een risico op depressie. Ook hier krijg je waar je juist bang voor bent. Je kunt nooit beter zijn dan de torenhoge standaard die je jezelf steeds oplegt en het voelt daardoor alsof je steeds opnieuw faalt. 

 

Fysiek geweld/verwaarlozing, seksueel misbruik, emotionele verwaarlozing/geweld of een sterk controlerende omgeving

Terwijl verlatingsangst en afwijzing vooral gaan over anderen die bij je vandaan gaan en faalangst veelal een strijd in jezelf is, gaan misbruik en controle juist over ingesloten worden, niet kunnen wegkomen van, over grenzen gaan, (soms letterlijk) geweld worden aangedaan. Het maakt je gevoelig voor mensen die dichtbij komen, je vertellen wat je het beste kunt doen, zelfs als ze de beste bedoelingen hebben. Je hebt behoefte aan ruimte. Het maakt je volgens de nieuwste inzichten, vaak ook blijvend gevoelig voor stress en stressreacties met daarbij behorende lichamelijke gevolgen zoals hart- en vaatziekten, darmproblemen, luchtwegen, depressies en angst gerelateerde klachten. Er zijn lijsten beschikbaar die je kunt invullen waar het aantal ACE’s (Adverse Childhood Experiences) een indicatie kunnen geven van eventuele klachten. 

De oorzaak

Ouders en andere figuren met autoriteit die fysiek, seksueel en/of emotioneel misbruik maken van ongelijkheid in leeftijd, kracht en/of autoriteit. Ook emotionele verwaarlozing behoort tot dit rijtje, een niet te onderschatten en veel voorkomende gebeurtenis met enorme impact. Hier wordt gelukkig steeds meer onderzoek naar gedaan. 

Je gaat de wereld bekijken als een plek waar iedereen je pijn kan doen, waar je op je hoede moet zijn, je antennes hebben besloten altijd aan te staan. Het maakt dat je stress systeem eigenlijk altijd op verhoogde paraatheid staat met alle lichamelijke gevolgen van dien.   

Gevolg 

Je bent super waakzaam op iedere vorm van controle, kritiek en/of schending van je lichaam of grenzen. Als deze normen of grenzen overschreden worden ben je sterk geneigd uit te vallen om jezelf te beschermen. Het is jij tegen de wereld. 

Of je weet juist niet meer waar de grenzen nou precies liggen. Bij iedere keer dat je grenzen overschreden worden, sluit je je af. Je wordt als het ware een expert hierin. Je zorgt dat niemand dichtbij je kan komen. Fysiek, emotioneel of beiden. Verdoving en gevoelloosheid op dit soort momenten is je niet vreemd, soms zelfs een gevoel van ‘er niet meer zijn’. Je hebt een sterk, vrijwel ondoordringbaar masker ontworpen dat zich voordoet als alles zelf wel kunnen, niemand nodig hebben. Dat is in ieder geval de indruk die je anderen kan geven hiermee. 

Het gevaar

Deze isolatie maakt je eenzaam, maar je voelt het zelf lange tijd niet echt zo, je ziet jezelf als een sterke rots. Je vertrouwt maar enkele mensen en zelfs aan hen twijfel je en neem je regelmatig afstand. Zo gebeurt er vaak wat je al denkt te weten; door jouw controle en afstand te houden, trekken anderen zich terug. Ze kunnen geen connectie met je krijgen waardoor jij weer kan zeggen dat anderen niet te vertrouwen zijn. 

 

Meestal is er geen sprake van een van deze angsten maar meerdere. Wat ze gemeen hebben met elkaar is angst. Ze worden allen gedreven door (oude) emotionele wonden, die deze angsten hebben veroorzaakt.

 

Jezelf bevrijden van de angst

Het is erg belangrijk om te onthouden dat dit reacties zijn op iets dat getriggerd wordt door iets dat ooit gebeurd is. Het gebeurt dus niet nu, de echte gebeurtenis ligt in het verleden. Misschien wel een heel ver verleden en komt niet meer terug. Maar hierdoor ben je, op alles wat hierop lijkt of dreigt te gaan lijken, gaan reageren alsof het nog steeds gebeurt. Wat vroeger zo goed hielp, is zich tegen je gaan keren. 

Het kan belangrijk zijn om het eens vanuit een groter perspectief te gaan bekijken. Wat is de kwaliteit van je relaties, wat zorgt voor de grootste triggers, zijn je reacties reëel of niet? Wat is jouw grootste angst? Wat triggert je het meest? En hoe ga je daarmee om? Hoe hou jij mensen op afstand? Is dit ook wat je werkelijk wil of wil je diep van binnen wel graag die diepere connectie met iemand maar houdt angst je tegen? Het kan heel veilig lijken maar in werkelijkheid kunnen mensen niet zonder elkaar en zonder die diepere connectie met in ieder geval een aantal mensen. 

Als je dit duidelijk hebt voor jezelf, zijn er wat dingen die je kunnen helpen:

1. Richt je even niet op de anderen maar op de angst zelf

Probeer niet direct te reageren als die emotionele wond geactiveerd wordt maar let eens op jouw reactie zodra het gevoel opkomt. Dit is vooral om je brein te trainen om bewust te worden dat het defensief of kritisch wil reageren of als je paniek voelt opkomen of het gevoel van terugtrekken en niets meer kunnen horen omdat het emotionele deel van je brein de boel wil overnemen. Registreer de gevoelens en vraag je af of deze gevoelens je dienen of dwars zitten.

2. Zorg dat je angst zakt

Wat? Hoe dan? Door je angst niveau te verlagen. Het angstig geworden deel van je brein zal je vertellen dat je jezelf vooral moet richten op de partner, je baas of de fout die je gemaakt hebt. Probeer jezelf eens te richten op het verminderen van je angst door een stukje te gaan lopen, adem eens 10x in en 2x zo lang uit, luister naar muziek etc. 

3. Los het probleem op

Nu je rustiger bent, is het tijd om het wat meer rationeel te bekijken en er wat aan te doen. Zorg voor een gezond en eerlijk gesprek met je partner, vrienden of baas over de zorgen die jij je maakt en de eventuele zorgen die zij zich maken. Probeer die oude beelden en reacties opzij te blijven schuiven. Of vertel eerlijk dat je je zorgen maakt, niet meer kunt luisteren op bepaalde momenten of dat je je best doet om op die momenten je gedachten niet met je aan de loop te laten gaan. Vertel ook wat je nodig hebt. Richt je op het oplossen van het probleem. 

Ja, de kans dat die bedreigende gevoelens naar boven komen is groot. Maar je doel is om op een andere manier te reageren. Je kunt het ook eerst voorbereiden, dingen op papier zetten of eerst een inleidende mail sturen. Het doel is om te leren op een meer volwassen manier te reageren.

4. Probeer je manier van omgaan met dingen te veranderen

De eerste drie stappen helpen je om door een emotionele crisis heen te komen maar dan? Het is belangrijk om je manier om met dingen om te gaan te veranderen om zo de onderliggende wonden te helen en te stoppen met het jezelf saboteren. Het kan ook zijn dat je daar professionele hulp bij kan gebruiken.  

Dus of je nu een perfectionistische inslag hebt of snel kritisch bent op jezelf, of het liefst emoties vermijdt, maak het veranderen hiervan een persoonlijk doel. Experimenteer met fouten maken of minder doen dan je normaal zou doen of laat eens een kwetsbare kant van jezelf zien. Laat eens wat meer die kritische stem los en vertel jezelf dat je het goed doet, dat het niet het einde van de wereld is, dat je ok bent zoals je bent. 

Maar misschien word je juist boos en val je eerder aan om afstand te creëren of misschien zet je jezelf juist ‘uit’ en hoor en voel je de ander niet meer. Wat ook je huidige voorkeur is, probeer juist eens meer woorden te geven aan wat je werkelijk voelt en deze te uiten. Het helpt namelijk niet om steeds al die oude verdedigingszinnen naar de ander te gooien om je doel te bereiken. Maar eerlijk vertellen wat je voelt, helpt vaak wel. Of zelf eens iets ondernemen als dit hetgeen is dat je zo spannend vindt. 

Het maakt ook niet zoveel uit waar je begint, en je kunt het overal en altijd doen zodra je het gevoel krijgt dat je weer in je oude patronen stapt. Het is veel makkelijker om controle te krijgen over je angsten als jij degene bent die bepaalt hoe je gedrag zal zijn. Wat de angst en verdedigingsmechanismen van de ander gaan doen, is niet jouw verantwoordelijkheid. Maar de kans dat de ander veel minder heftig reageert op een open, eerlijk en authentiek antwoord van jou is groot. Een zin als; “jij zorgt dat we iedere keer weer in de problemen komen” zal een hele andere reactie oproepen als: “ik raak in paniek iedere keer als jij je terugtrekt en ik je niet meer lijk te kunnen bereiken”. Bedenk wel dat dit niet van de ene op de andere dag meteen geheel succesvol is. Het is iets nieuws dat je jezelf eigen gaat maken en niet iets dat je zomaar kan zonder dat je hiervoor mag oefenen. Doe het rustig aan en wees lief voor jezelf.

5. Neem af en toe eens wat risico

Het oefenen maakt dat je oude patronen gaat doorbreken. Neem af en toe eens wat risico, kleine beetjes. Je zult merken dat je er sterker door wordt en je zelfvertrouwen gaat toenemen. 

6. Vraag hulp

Ja, het klinkt allemaal veel makkelijker dan het is. Je probeert letterlijk de bedrading van je brein te veranderen en oude patronen die je met de beste intenties hebben geholpen te overleven te veranderen. Het kan helpen om hulp te krijgen van een therapeut of een goede vriend die je vertrouwt, die je door de stappen heen kan helpen, iemand die emotioneel betrokken is en die je helpt om door die emotionele laag heen te worstelen, je aan te moedigen en te helpen om daadwerkelijk ook de stappen te nemen. 

De sleutel om je angsten en zelfsabotage te veranderen ligt in het kijken naar waar het vandaan komt, te erkennen dat het ‘oud zeer ’is, en wat je precies doet om vervolgens bewust stappen te nemen om deze patronen te veranderen. 

Onthoud dat het er niet om gaat of je het goed doet, maar om te oefenen het anders te doen en voor jezelf een betere manier te vinden. 

Het kan echt helpen om hulp te zoeken bij het vinden van de onderliggende patronen, deze bewust te worden en hier afscheid van te nemen. 

Marjolein Prins is therapeut bij Praktijk Inspire to Be voor psychosociale begeleiding en hypnotherapie.  www.inspiretobe.nl